Długotrwałe spory na podstawie tzw. „drugiej ustawy dezubekizacyjnej”

W dniu 1 stycznia 2017 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, zwana potocznie „drugą ustawą dezubekizacyjną”. Przepisy ustawy nowelizacyjnej dotkną dziesiątek tysięcy byłych funkcjonariuszy jednostek organizacyjnych aparatu bezpieczeństwa i ich rodzin, w których służbę ustawodawca określa mianem „służby na rzecz totalitarnego państwa”. Restrykcyjne zapisy ustawy w istotnym stopniu mogą zredukować świadczenia emerytalno-rentowe tych funkcjonariuszy i ich rodzin, albowiem ustawodawca przyjął, że obniżenie świadczeń emerytalno-rentowych nastąpi w przypadku, gdy dany funkcjonariusz pełnił przez choćby jeden dzień służbę w organach „totalitarnego państwa”. W takim przypadku świadczenie zaopatrzeniowe, zgodnie z tekstem ustawy, nie może przewyższać miesięcznej kwoty przeciętnego świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.


Wypłata zredukowanych świadczeń nastąpi od 1 października 2017 roku, albowiem – zgodnie z brzmieniem ustawy – decyzje wydane przez Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSW w zakresie ponownego ustalenia wysokości świadczenia są natychmiast wykonalne. Oznacza to, że wniesienie odwołania od takiej decyzji nie wstrzymuje jej wykonania.


Osoby, wobec których ustawa znajduje zastosowanie, mają jednak narzędzia umożliwiające podjęcie działań w celu ochrony dotychczas otrzymywanych świadczeń. Funkcjonariusze objęci ustawą zaopatrzeniową mogą w ustawowym terminie złożyć do sądu powszechnego odwołanie od decyzji o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia, w treści którego zakwestionować można zarówno okoliczności faktyczne wydanej decyzji (np. nieprawidłowe ustalenie, że dany funkcjonariusz pełnił służbę w wymienionych w ustawie organach „totalitarnego państwa”), jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia. Wątpliwości budzi również sam tryb prowadzenia postępowań w zakresie wydawania decyzji o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia.


Dodatkowo, w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, ustawodawca przewidział możliwość zwrócenia się Ministra Spraw Wewnętrznych o wydanie decyzji w przedmiocie wyłączenia wobec danego funkcjonariusza przepisów ustawy stanowiących podstawę obniżenia świadczeń emerytalno-rentowych. Wydanie takiej decyzji nastąpić może w przypadku łącznego spełnienia trzech przesłanek: (i) wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku; (ii) krótkotrwała służba przed 31 lipca 1990 rokiem; (iii) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 roku, w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Kryteria wydania przedmiotowej decyzji są nieostre, a decyzja administracyjna Ministra Spraw Wewnętrznych ma charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wydania decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nastąpi zatem po zbadaniu indywidualnych okoliczności dotyczących poszczególnego funkcjonariusza. Od niekorzystnej decyzji przysługuje funkcjonariuszowi uprawnienie do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Po wyczerpaniu drogi administracyjnej, przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na niekorzystne rozstrzygnięcie, a następnie skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej może jednak znaleźć zastosowanie wyłącznie wobec tych funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę również po 31 lipca 1990 roku. Wnioskowanie o wydanie decyzji w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie jest obostrzone terminem.


Biorąc pod uwagę liczbę osób, które zostaną objęte nowymi regulacjami tzw. „drugiej ustawy dezubekizacyjnej” można racjonalnie założyć, że rozpoznawanie spraw zarówno z odwołań od decyzji o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia, jak i spraw w zakresie wydania decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, będzie długotrwałe.


adw. Rafał Woźniak, 2017–08–24